22/8/2012 Back in Belgium

Gisteren was het dan zover. De dag van mijn thuiskomst! Het werd een gezellig samenzijn met mijn ouders, mijn broer en mijn schoonzus in spe, barbecuen bij een zalig zomerweertje en bijpraten over onze respectievelijke reizen. Alles was weer zoals altijd.Toch is thuiskomen na zo’n lange reis iets vreemd. Hier in België is er niet veel veranderd, toch zie ik een aantal dingen met andere ogen. In Ethiopië is er zo een extreme armoede, en ook voor de iets gegoedere bevolking zijn veel dingen onbetaalbaar of onbereikbaar. Ik heb ermee moeten leren omgaan daklozen te zien, kinderen die bedelen, uitgemergeld vee, mensen die medisch niet meer geholpen konden worden... En ik heb moeten accepteren dat ik niet al die mensen kan helpen. Nu zit ik terug in een land van overvloed, een overvloed die voor mij nu minder vanzelfsprekend is.

17/8/2012 Terug in Addis

De afgelopen drie dagen heb ik Lalibela bezocht. De stad is gekend voor haar uit de rots uitgehouwen kerken uit de twaalfde eeuw. Die staan op de Unesco-werelderfgoedlijst. En dat is meer dan terecht. Het is er echt prachtig! Daarom ben ik ook erg blij dat ik voldoende tijd genomen heb om het allemaal in mij op te nemen. Er zijn elf kerken in het totaal en ik heb ze twee keer volledig bezocht, één keer met gids en één keer zonder. Zeker als je ze alleen bezoekt, voel je je als Indiana Jones want de kerken zijn verbonden door een wirwar van gangen en er zijn veel verborgen hoekjes en kantjes. Je kan er echt in verdwalen! De aanwezigheid van de priesters maakt de ervaring des te authentieker. Al hou ik er persoonlijk niet zo van dat je al om 6u gewekt wordt omdat dan de mis begint. Maar ja, Ethiopiërs zijn nu eenmaal zeer gelovige mensen, en in Lalibela zijn ze het nog meer dan elders in het land.

Lalibela is ook echt prachtig gelegen, zoals ik op dag 2 van mijn verblijf kon ontdekken. Op die dag maakte ik de wandeling naar Asheten Maryam. Dat is een rotskerk die nog ouder is dan de kerken in Lalibela en op de top van een berg gelegen is. De kerk is mooi maar niet indrukwekkend; het landschap is daarentegen meer dan de moeite. Op de top was het helaas te mistig om te kunnen genieten van het uitzicht, maar iets lager kon ik genieten van een spectaculair bergpanorama.

Ik heb de afgelopen dagen dus veel gewandeld en veel ontdekt. Zo veel dat ik vier blaren opgelopen heb. Nu leg ik dus mijn arme voetjes te rusten op de sofa van een goede vriendin in Addis Abeba. Nog drie dagen en ik ga naar huis.

17/8/2012 Overigens...

Ik heb het schrijven van dit stuk lang uitgesteld omdat ik weet dat ongenuanceerd en emotioneel zal worden. Het betreft het beloofde stuk over de vrouwenrechten en hoe ermee wordt omgegaan in Ethiopië.
Als studente geneeskunde uit een westers land (lees: een vrouw die van alle verworvenheden van de emancipatiebeweging kan genieten) kan ik één ding zeggen: ik zou nooit een Ethiopische boerin willen zijn. In de boerengemeenschappen van het hoogland wordt je als vrouw nog slechter behandeld dan het vee. En het vee wordt al niet bepaald zachtaardig aangepakt...

Een alledaagse situatie in het omland van Debre Markos verloopt als volgt: de boer moet meestal één keer per week naar de markt gaan om zijn goederen te verkopen. Daarvoor pakt hij zijn ezels vol. Daarna wordt de draagmand van de vrouw bomvol gevuld. De boer draagt echter helemaal niks, hij wandelt op zijn dode gemak achter de vrouw aan. Zijn enige taak bestaat erin de ezels af en toe wat bij te sturen. Wanneer je de boer vraagt waarom hij zelf niks draagt, zal de vrouw antwoorden dat het al voldoende zou zijn als hij haar niet meer zou slaan.

Op de dagen dat de boerin niet naar de markt moet, is het leven ook niet bepaald een lachtertje. Ze moet vroeg opstaan om water te halen, hout te verzamelen, te koken, het gezin te verzorgen,... Als dat allemaal gedaan is, zal ze laat naar bed gaan om er de volgende dag weer vroeg uit te moeten. Om water te halen en hout te verzamelen moet ze vaak vele kilometers stappen. De man zal daarentegen op de weide de schapen en de koeien hoeden (lees: met een groepje mannen zitten kletsen in het gras terwijl het vee rustig verderop graast); op de paar weken na waar er intensief geploegd, gezaaid of geoogst moet worden, uiteraard.

Als jong meisje is het leven in een boerengemeenschap in Ethiopië bijzonder risicovol. Op een dag zal een oudere weduwenaar of een ongetrouwde boer goesting krijgen. Dan zal hij een jong ongehuwd meisje in het veld zien zitten. Hij zal haar meenemen naar zijn hut en haar verkrachten. Daarna zal hij naar haar ouders gaan en alles opbiechten. De ouders hebben twee keuzes: ofwel geven ze de man aan bij de lokale politie, ofwel wordt hun dochter uitgehuwelijkt aan de boer. Indien ze voor het eerste kiezen, zal hun familie voor altijd hun aanzien in de gemeenschap kwijt zijn. Het meisje zal uit de gemeenschap uitgestoten worden en nooit kunnen trouwen. In het tweede geval wordt alles in de doofpot gestoken en is de eer van het gezin gered. Dat het meisje daarbij onherstelbare psychologische schade berokkend wordt, kan niemand ook maar iets schelen. De meeste families kiezen dus voor optie 2.

Dan is er ook nog de leeftijd waarop de meeste meisjes trouwen, of beter: uitgehuwelijkt worden. Officieel moet je 18 zijn om in Ethiopië te kunnen trouwen. Maar dat maakt de boeren niet uit. Ik heb vaak genoeg vrouwen gezien die mijn leeftijd hadden en al zwanger waren van hun vijfde of zesde kind... Als Ethiopische boerin ben je eerst en vooral een babymachine. Hoe meer kinderen je in de wereld kan zetten, des te beter. En het maakt niet uit of je er zelf aan onderuit gaat want er zijn vrouwen genoeg in dit land en hertrouwen is gemakkelijk.

Dit zijn meer dan genoeg verhalen om mij woedend te maken. Toch ondergaan de boerinnen in het Ethiopisch hoogland dit leed elke dag zonder verzet. Ze accepteren hun lot omdat ze nooit iets beters gekend hebben.

13/8/2012 Einde van mijn stage

Zondag was mijn laatste dag in Debre Markos. De tijd is echt voorbij gevlogen. Ter gelegenheid van mijn afscheid heb ik een wandeling gemaakt met een aantal van de forenji's. De wandeling leidde ons naar een prachtige vallei met op de bodem een wilde river en een klooster. De natuur is hier echt prachtig!


De vallei, de rivier en de kloosterkerk

's Avonds was er dan ook nog het verplichte afscheidsdiner met zowat alle vrienden die ik hier in Debre Markos gemaakt heb. Hopelijk kan ik ooit terugkeren!
Vandaag heb ik dan Debre Markos ingeruild voor Bahar Dar. Tijd voor wat ontspanning dus, en ook een gelegenheid om terug te kijken op mijn stage. Daarom volgt hieronder een lijstje van mijn tien interessantste, droevigste, mooiste en bizarste ervaringen in en rond het ziekenhuis.

Keizersnede voor een prinsenpaar, en bij uitbreiding alle andere geslaagde keizersnedes

Een ovariumtumor van 10 kg

Een vrouw die komt met de klacht dat er iets beweegt in haar onderbuik maar stellig ontkent dat ze zwanger zou kunnen zijn

Technische moeilijkheden in het ok: scrubben met een stuk zeep en een kannetje water, kortsluiting door gebruik van de coagulatie, plots in het donker staan omdat de generator uitvalt ...

Een uterus myomatosus met 26 myomen

Een patiënte met ecclampsie. Moeder en baby stellen het intussen goed.

Het meisje met gastroschisis

Minderjarige meisjes die getrouwd zijn (vaak met een veel oudere man) en/of zwanger zijn (bij deze beloof ik dat er nog een stukje over vrouwenrechten komt)

Na een geslaagde keizersnede de moeder niet meer zien ontwaken

De uterusrupturen



11/8/2012 De reizen van Haile Selassie

Keizer Haile Selassie was de laatste keizer van Ethiopië. Als keizer maak je uiteraard vele reizen en tot nu toe hebben drie van zijn reisverhalen mijn oor bereikt:

De reis naar Awasa

Kort nadat het meteorologisch instuut van Ethiopië ingewijd werd, plande Haile Selassie een reis naar Awasa in het zuiden van het land. Hij wilde graag reizen op een zonnige dag en dus vroeg hij een weersvoorspelling aan de meteorologen. Zij verzekerden hem dat het op de geplande dag zonnig zou blijven. De reis kon doorgaan.
Bij het verlaten van Addis Abeba kwam het gezelschap een kudde ezels tegen. De ezels hadden hun oren naar achter. Wanneer ezels hun oren naar achter hebben, is er slecht weer op komst volgens de traditionele manier van weersvoorspellen in Ethiopië. Oren naar voren betekent zon. Ook Haile Selassie was op de hoogte van deze regel. Nu twijfelde hij of de meteorologen wel een goede voorspelling hadden gemaakt. Na enige aarzeling besloot hij om toch door te gaan met de reis. De meteorologen beoefenden immers modernste wetenschap.
Kort na de middag barstte er een hevig onweer los. Het was zo erg dat de reizigers onderdak moesten zoeken in een dorpje langs de weg en pas de volgende dag verder konden trekken.
Sinds die dag vertrouwde Haile Selassie geen meteorologen meer. Zelfs vandaag heb je in dit land maar twee opties wanneer je een precieze voorspelling nodig hebt: ofwel kijk je uit het raam, ofwel kijk je naar de oren van de ezels op straat.

De rondreis door Afrika

Toen Haile Selassie een rondreis door Afrika maakte met het vliegtuig, gaf hij in elk land dezelfde opmerking: "Ethiopië is niet Afrika."

De reis naar Jamaica

Dit is het bekendste verhaal over Haile Selassie, die ook gekend was onder de naam Ras (koning) Tafari.
Toen de keizer naar Amerika reisde, bezocht hij ook Jamaïca. Dat land werd in die tijd geplaagd door een ernstige droogte. Het had al maanden niet geregend, de oogst zou slecht uitvallen en alles wat de boeren konden doen, was bidden en hopen op regen.
Wanneer de keizer na de landing uit zijn vliegtuig stapte, gebeurde er echter iets wonderbaarlijks: het begon hevig te regenen. De menigte die zich op de luchthaven verzameld had, staarde vol ongeloof naar de hemel en vervolgens naar de keizer. Al snel maakten sommigen de verbinding.
"Jij bent de Messias!", riep een man.
Haile Selassie haastte zich om dit te ontkennen.
"Je ontkent, dan ben je het zeker!", antwoordde dezelfde man.
"Ras Tafari is onze Verlosser! Leve de Messias", juichten de mensen.
Zo kreeg Haile Selassie vele aanhangers in Jamaïca. Zij beschouwden hem als een goddelijke Messias en noemden zichzelf Rastafari's. Het beloofde land Zion lag voor hen in Ethiopië en ze waren ervan overtuigd dat hun eigen voorouders er gewoond hadden. De band tussen de keizer en de Rastafari's was zo sterk dat de keizer hen een stuk land schonk in Sashamene zodat ze terug konden keren naar hun "thuisland".
In Sashamene vind je nu nog een grote Rastafarigemeenschap, die echter niet zeer geliefd is bij de oorspronkelijke christelijke bevolking.

11/8/2012 Zom

Vandaag is het de vijfde dag van Nehassie, de twaalfde maand in de Ethiopische kalender. Traditioneel vasten de Ethiopische christenen tijdens de eerste twee weken van deze maand. De vastentijden worden "Zom" genoemd en bijna iedereen hier in Debre Markos doet eraan mee. De gelovigen mogen geen vlees of dierlijke producten (melk, eieren,...) eten. De eerste maaltijd van de dag mag pas na een uur of drie genuttigd worden. Naast vastenperiodes hebben de Ethiopische christenen ook vastendagen: op woensdag en vrijdag wordt er geen vlees gegeten en worden er geen dieren geslacht. Op die dagen kan je wel typische vastengerechten met veel groenten eten zoals baijenatu (allerlei groenten met injera, één van mijn favoriete gerechten).

Het gebruik van deze vastendagen en -periodes vindt zijn oorsprong waarschijnlijk in het feit dat dierlijke producten vroeger schaars waren. Daarom stelden de priesters periodes in waar er geen dieren gedood mochten worden zodat deze zich voldoende konden voortplanten. Om hun wetten kracht bij te zetten maakten de priesters er goddelijke wetten van.

Heden hebben de mensen de oorsprong van hun gebruiken al lang vergeten. In veel streken zijn de vastenperiodes niet meer echt nodig: omdat veel vee bezitten een teken van rijkdom is, is de veestapel in Ethiopië op veel plaatsen eigenlijk te groot voor het beschikbare land. Ethiopiërs zijn echter uiterst gelovige mensen en daarom wordt het vasten in stand gehouden. Het is immers een wet van God.

Deze beestjes kunnen de komende weken op beide oren slapen

10/8/2012 Lange dagen

De afgelopen dagen waren erg druk! Na een leuk uitstapje naar Choke Mountain op zondag kwam ik terug in de harde realiteit van het ziekenhuisleven. Maandag stonden er 4 OK's op het programma, zo veel dat we pas 's namiddags de laatste patiënte konden doen. Hoogtepunt van de dag was een uterus myomatosus (gezwellen in de baarmoeder). Aan het einde van het de ingreep hadden we 26 myomen verwijderd, de baarmoeder was gered. Of de vrouw in kwestie ooit zwanger zal worden, is nog de vraag want een myomectomie beschadigd de baarmoeder toch in zekere mate. Ik hoop op het beste want kinderen kunnen krijgen is erg belangrijk voor Ethiopische vrouwen. Het zou niet de eerste keer zijn dat een man zich laat scheiden omdat zijn vrouw onvruchtbaar is.

Dinsdag hadden weerom een uterusruptuur, de vierde sinds ik hier ben. De vrouw was al drie dagen aan het bevallen en bereikte het ziekenhuis pas wanneer het te laat was. Het is het typische verhaal voor een uterusruptuur. Haar baarmoeder en haar kind konden niet gered worden, maar zij overleefde het gelukkig wel.

Ook de clinic was zeer druk de laatste dagen. Het zonnige weer maakt dat mensen gemakkelijker de weg naar de clinic maken. Maandag werkten we tot half tien 's avonds en dinsdag was het ook na negen uur. Woensdag en donderdag waren iets beter, maar er was nog altijd genoeg werk!

4/8/2012 Pony's!




Vandaag is het zaterdag, dat wil zeggen dat ik pas om 11u begin te werken. Helaas wil dat niet zeggen dat ik kan uitslapen want Ethiopiërs zijn uitgesproken ochtendmensen die veel lawaai maken. Ik werd vanochtend dus zoals altijd rond kwart voor zeven gewekt door iets wat ik "the seven o'clock stampede" noem: schrapende stoelen, Ethiopische muziek, tv's die veel te luid staan, toeterende auto's,...

Ik had eigenlijk verwacht dat ik van 11u tot 20u aan het werk zou zijn, maar verassend genoeg kreeg ik een verlengde middagpauze tot 17u30. Ik vergezelde dus mijn Canadese vriendin op de markt van Debre Markos om een paar souvenirs te kopen. Het was ontzettend druk en er werd veel gestaard want sommige boeren komen van ver weg en hebben dus nog nooit een blanke gezien. Toch waren we snel succesvol. Ik ken iemand die een heel laat verjaardagscadeautje zal krijgen op 21 augustus!

Daarna trakteerden we onszelf op een "mixed juice" (mango-avocado) en maakten we een klein wandelingetje richting universiteit. En daar waren ze: echte, traditioneel opgetuigde, Ethiopische pony's! En ik heb met twee ervan een ritje mogen maken! Aan Dawson kunnen ze niet tippen (geen paard kan dat trouwens), maar ze zijn zeker een goed vervoermiddel en lastdier voor de lokale bevolking.

2/8/2012 Over tweelingen en dode baby's

Ik had nooit gedacht dat het geluid van een huildende baby zo bepalend zou zijn voor mijn humeur. Gisteren en eergisteren waren slechte dagen. Twee keer voltrok zich hetzelfde scenario: keizersnede, baby eruit, baby ademt niet spontaan, baby wordt beademd, baby wordt gereanimeerd, maar baby haalt het niet want dit is Afrika en niet Europa. Nog erger zijn de dagen waarop een moeder binnenkomt met geobstrueerde arbeid. Dan gaat de baby meestal meteen naar het afval, hij is gestikt in de baarmoeder. Soms is er dan ook een uterusruptuur, zodat er ook nog voor het leven van de moeder moet gevochten worden.

Vanochtend is er een tweeling geboren via keizersnede, een goede dag dus. De moeder heeft zelf ook een tweelingszus, en er zijn nog andere tweelingen in de familie. Ze was dus genetisch voorbeschikt om tweelingen te krijgen. Ze was uiteraard zeer gelukkig met de nieuwe aanwinst in haar gezin. Zelfs de zon kwam onder de wolken vandaan om mee te vieren!
In essentie is er geen verschil tussen de moeder van de tweelingen en de moeders van de overleden baby's: geen van de drie had enige vorm van prenatale follow-up gekregen. Alle drie waren overgeleverd aan het lot. De meeste zwangerschappen in Ethiopië worden nauwelijks opgevolgd. Op het platteland is de situatie dramatisch. In het beste geval gaat de zwangere naar een Health Center (als dat niet te ver van huis is). Health Centers worden geleid door een Health Officer. Health Officers zijn in het bezit van een bachelor diploma. Dat is beter dan geen opleiding natuurlijk, maar zeker onvoldoende om ernstige medische problemen op te vangen. Er zijn ook verpleegkundigen en vroedvrouwen aanwezig.
In een Health Center kan je perfect een vaginale bevalling doen wanneer de baby in een goede presentatie ligt en er geen problemen zijn met de bekkendoorlaatbaarheid etc. Bij een bevalling kan er echter zo veel misgaan en dan heb je pech indien je in een Health Center aan het bevallen bent. Daarom hebben de Health Centers een slechte naam gekregen bij de lokale bevolking en kiezen sommige zwangere vrouwen ervoor thuis te bevallen zonder enige begleiding. Resultaat zijn vele miskramen, dode baby's en dode moeders.
Hier in de stad is de situatie iets beter. Het ziekenhuis en de aanwezigheid van een gynaecoloog maakt dat meer vrouwen hun zwangerschap laten opvolgen. Al ligt ook hier de frequentie van miskramen, moedersterfte en neonatale sterfte hoger dan bij ons. Kortom, er is nog veel werk aan de winkel.

2/8/2012 Nog een Ethiopisch verhaaltje

Op een dag besloten een hond, een geit en een ezel een taxi te nemen van het ene eind van de stad naar het andere. De prijs van de rit werd eerlijk door drie gedeeld. De ezel betaalde eerst, nam zijn wisselgeld in ontvangst en stapte uit. Daarna betaalde de hond, maar hij kreeg geen wisselgeld van de chauffeur. Tenslotte moest de geit betalen, maar ze stapte uit zonder te betalen en rende zo snel als ze kon weg.

De geit ontwijkt alle auto's en springt in het struikgewas zodra ze er één ziet. De ezel wordt niet geplaagd door zijn geweten. Hij negeert de auto's en stapt rustig door. De hond loopt blaffend achter de auto's aan want hij heeft zijn geld nog altijd niet teruggekregen.